Po co jest stwierdzenie nabycia spadku
Postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia to dokument, którym spadkobierca wykazuje, że dziedziczy po zmarłym. Jest potrzebny m.in.:
- przy wpisie spadkobierców do księgi wieczystej nieruchomości;
- w banku, przy rachunkach zmarłego;
- w urzędzie skarbowym.
Sprawy podatkowe związane ze spadkiem to osobny temat, który warto omówić z doradcą podatkowym.
Notariusz czy sąd: porównanie trybów
Tabela porównuje dwa tryby przewidziane w przepisach, a nie usługodawców.
| Kwestia | U notariusza (akt poświadczenia dziedziczenia) | W sądzie (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku) |
|---|---|---|
| Kiedy możliwy | Gdy wszyscy potencjalni spadkobiercy mogą się stawić i nie ma sporu | Także przy sporze albo braku kontaktu z kimś z rodziny |
| Kto musi być obecny | Wszystkie osoby, które mogą być spadkobiercami | Uczestników wzywa sąd |
| Spór między spadkobiercami | Wyklucza ten tryb | Sąd rozstrzyga, kto dziedziczy |
| Opłaty | Taksa notarialna według przepisów o taksie notarialnej | Opłata sądowa według ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych |
| Moc dokumentu | Taka sama jak postanowienia sądu | Postanowienie sądu |
Czas trwania zależy od sprawy, sądu albo terminu u notariusza. Nie da się go przewidzieć z góry.
Stwierdzenie nabycia spadku u notariusza czy w sądzie: od czego zależy wybór
Wybór trybu wynika przede wszystkim z sytuacji w rodzinie. Przed umówieniem wizyty u notariusza warto ustalić, kto może być spadkobiercą, czy z każdą z tych osób jest kontakt i czy wszystkie zgadzają się co do tego, kto dziedziczy. Jeśli odpowiedź na którekolwiek z tych pytań brzmi „nie” albo „nie wiadomo”, właściwą drogą jest zwykle sąd.
Zgoda spadkobierców musi istnieć także w dniu wizyty. Gdy dopiero w kancelarii notarialnej okaże się, że ktoś kwestionuje testament albo krąg spadkobierców, akt poświadczenia dziedziczenia co do zasady nie zostanie sporządzony i pozostaje wniosek do sądu. Dlatego wątpliwości dotyczące testamentu, pokrewieństwa czy odrzucenia spadku przez kogoś z rodziny lepiej wyjaśnić przed wizytą.
Notariusz nie rozstrzyga sporów między członkami rodziny. Gdy rodzina nie jest zgodna albo nie ma pewności, kto należy do kręgu spadkobierców, o tym, kto dziedziczy, rozstrzyga sąd. Postępowanie sądowe nie wymaga, aby wszyscy członkowie rodziny utrzymywali ze sobą kontakt, ponieważ uczestników wzywa sąd.
Jeśli ktoś z potencjalnych spadkobierców mieszka daleko albo za granicą, warto wcześnie ustalić, czy może stawić się w wyznaczonym terminie. Gdy nie jest to możliwe, a notariusz nie wskaże innego rozwiązania, pozostaje sąd. Ocena, który tryb jest realny w danej rodzinie, może być przedmiotem rozmowy z adwokatem przed złożeniem wniosku albo umówieniem wizyty.
Krok po kroku u notariusza
- Ustalenie, kto może być spadkobiercą. Wszystkie te osoby muszą się stawić. Jeśli z kimś nie ma kontaktu, tryb notarialny odpada.
- Zebranie dokumentów z listy niżej. Warto też zapytać kancelarię notarialną, czego jeszcze potrzebuje.
- Wspólne stawiennictwo w umówionym terminie.
- Notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, jeśli nie ma sporu.
Czy w danej sprawie można działać u notariusza przez pełnomocnika, warto zapytać notariusza przed umówieniem terminu.
Krok po kroku w sądzie
- Złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku do sądu spadku. Wniosek może złożyć każdy, kto ma w tym interes. Który sąd jest właściwy w danej sprawie, można omówić z adwokatem.
- Wskazanie we wniosku wszystkich znanych wnioskodawcy osób, które mogą być spadkobiercami, i ich adresów. Do wniosku dołącza się dokumenty.
- Uiszczenie opłaty sądowej od wniosku albo złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów.
- Udział w rozprawie. Sąd wzywa uczestników i sam ustala, kto jest spadkobiercą. Nie opiera się wyłącznie na treści wniosku.
- Odbiór postanowienia. Od kiedy jest prawomocne i czego wymagają bank czy sąd wieczystoksięgowy, można omówić z adwokatem.
Jeśli adres któregoś ze spadkobierców nie jest znany albo nie wiadomo, kto nim jest, sąd stosuje szczególne procedury. Taką sytuację warto omówić z adwokatem.
Stwierdzenie nabycia spadku krok po kroku
- Ustalenie kręgu spadkobiercówUstala się, kto może być spadkobiercą, czy z każdą z tych osób jest kontakt i czy wszystkie zgadzają się co do tego, kto dziedziczy.
- Wybór trybuNotariusz, gdy wszyscy potencjalni spadkobiercy mogą się stawić i nie ma sporu. W pozostałych sytuacjach sąd. Oba dokumenty mają taką samą moc.warunek notariusza: obecność wszystkich, brak sporu
- Zebranie dokumentówAkt zgonu, akty stanu cywilnego spadkobierców, oryginał testamentu, jeśli istnieje, dane o majątku. Notariusz albo sąd mogą poprosić o inne dokumenty.
- U notariusza: wspólne stawiennictwoWszyscy potencjalni spadkobiercy stawiają się w umówionym terminie. Jeśli nie ma sporu, notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia.tylko przy braku sporu
- W sądzie: wniosek i opłataWniosek do sądu spadku ze wskazaniem znanych osób, które mogą być spadkobiercami, i ich adresów. Opłata sądowa albo wniosek o zwolnienie od kosztów.
- W sądzie: rozprawa i postanowienieSąd wzywa uczestników i sam ustala, kto jest spadkobiercą, a następnie wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.
- Dalsze krokiWpis spadkobierców w księdze wieczystej, sprawy w banku i urzędach. Podział majątku wymaga osobnego kroku – działu spadku.
Stwierdzenie nabycia spadku przed upływem i po upływie 6 miesięcy
Spadkobierca może przyjąć albo odrzucić spadek w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 KC). Termin nie biegnie od dnia śmierci.
Przed upływem tego terminu stwierdzenie nabycia spadku jest możliwe tylko w określonych sytuacjach. Czy dotyczą one danej rodziny, można omówić z adwokatem.
Jeśli spadkobierca w tym terminie nie złoży żadnego oświadczenia, spadek uznaje się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 KC).
Jeśli ktoś z rodziny chce odrzucić spadek, warto to zrobić przed złożeniem wniosku albo przed wizytą u notariusza. Od tego zależy, kto jest spadkobiercą. Piszemy o tym w poradnikach Odrzucenie spadku i Spadek z długami.
Testament a stwierdzenie nabycia spadku
Jeśli zmarły zostawił testament, jego oryginał trzeba przynieść do notariusza albo dołączyć do sprawy w sądzie. Testament jest otwierany i ogłaszany. Nie należy zostawiać go w szufladzie, bo wtedy dokument może wskazać niewłaściwych spadkobierców.
Gdy testamentów jest kilka albo ktoś kwestionuje ważność testamentu, może powstać spór. Wtedy tryb notarialny zwykle odpada i sprawę rozstrzyga sąd.
Osoby pominięte w testamencie mogą sprawdzić, czy należy im się zachowek. Piszemy o tym w poradnikach Zachowek i Testament, darowizna, dożywocie a zachowek.
Stwierdzenie nabycia spadku i co dalej: księga wieczysta, bank, urząd skarbowy, dział spadku
Stwierdzenie nabycia spadku nie dzieli majątku. Dopóki nie nastąpi dział spadku, każdy spadkobierca ma udział w całym spadku, a nie konkretne mieszkanie czy samochód. Kolejne kroki zależą od sytuacji:
- Księga wieczysta. Składa się wniosek o wpis spadkobierców jako właścicieli nieruchomości.
- Bank i urzędy. Przedstawia się postanowienie albo akt poświadczenia dziedziczenia.
- Urząd skarbowy. Przy zwolnieniu od podatku z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn zgłoszenie na formularzu SD-Z2 składa się w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 1a tej ustawy). Termin nie biegnie od dnia śmierci. Szczegóły podatkowe warto omówić z doradcą podatkowym.
- Dział spadku. Jeśli spadkobiercy chcą podzielić majątek, potrzebny jest osobny krok: umowa u notariusza, gdy wszyscy się zgadzają, albo postępowanie w sądzie. Piszemy o tym w poradniku Dział spadku.
- Zachowek. Jeśli testament pominął osobę bliską, może ona mieć roszczenie o zachowek.
Zakres pomocy kancelarii w sprawach spadkowych opisujemy na stronie Sprawy spadkowe.
Dokumenty
Lista ma charakter orientacyjny. Notariusz albo sąd mogą poprosić o inne dokumenty.
- akt zgonu spadkodawcy;
- akty stanu cywilnego spadkobierców (urodzenia, małżeństwa), które potwierdzają pokrewieństwo;
- oryginał testamentu, jeśli istnieje;
- dowody osobiste osób, które się stawiają;
- dane o majątku, zwłaszcza numery ksiąg wieczystych nieruchomości;
- dokumenty potwierdzające, że ktoś odrzucił spadek albo zmarł przed spadkodawcą, jeśli tak było.
Typowe błędy
- Wybór notariusza, gdy nie ma kontaktu z jednym ze spadkobierców. Bez obecności wszystkich akt poświadczenia dziedziczenia co do zasady nie powstanie. Wtedy zwykle pozostaje droga sądowa.
- Pominięcie testamentu. Testament, który nie trafi do notariusza ani do sądu, może nie zostać uwzględniony.
- Mylenie stwierdzenia nabycia spadku z działem spadku. Stwierdzenie potwierdza udziały, ale nie przyznaje nikomu konkretnych rzeczy.
- Odkładanie sprawy latami. Później trudniej zebrać dokumenty i ustalić krąg spadkobierców, zwłaszcza gdy kolejni członkowie rodziny umierają.
Jeśli spadkodawca mieszkał za granicą albo część majątku jest za granicą, mogą obowiązywać inne zasady, dlatego tę kwestię warto omówić przed wyborem trybu.
Gdy rodzina odnalazła testament i nie wie, komu przedstawić oryginał, pomocny jest poradnik Otwarcie i ogłoszenie testamentu – odnaleziony oryginał.
Dokumenty i daty potrzebne do oceny zgłoszenia nabycia spadku urzędowi skarbowemu opisuje poradnik Podatek od spadku i zgłoszenie SD-Z2 – dokumenty i daty.