Miejsce śmierci i ostatnie miejsce życia
Córka mieszkająca w Polsce może mieć przed sobą dwa podobne akty zgonu. W pierwszym przypadku jej ojciec mieszkał w Poznaniu, a zmarł podczas pobytu u rodziny za granicą. W drugim przez kilkanaście lat miał dom za granicą, a w Poznaniu pozostawił mieszkanie. Na obu aktach jako miejsce śmierci widnieje to samo miasto. W rozmowie o spadku opis sytuacji będzie jednak inny.
Warto osobno zapisać datę i miejsce śmierci oraz adres, pod którym bliski rzeczywiście mieszkał. Jeżeli dzielił czas między dwa kraje, pomocny będzie prosty opis ostatnich lat. Gdzie prowadził dom, od kiedy przebywał pod danym adresem, gdzie pozostały rzeczy osobiste? Daty, co do których rodzina ma wątpliwości, można oznaczyć jako przybliżone.
Kiedy sprawa spadkowa może się toczyć w Polsce
Załóżmy, że ojciec zmarł w 2026 r. podczas wizyty u rodziny w Anglii, a na co dzień mieszkał w Poznaniu. Jeżeli w chwili śmierci jego miejsce zwykłego pobytu było w Polsce, co do zasady sprawę spadkową mogą rozpoznać polskie sądy. Taką regułę przewiduje art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 dotyczącego spraw spadkowych.
Jeżeli ojciec mieszkał na stałe w Anglii, a w Poznaniu pozostawił mieszkanie, trzeba sprawdzić inną podstawę. Artykuł 10 tego rozporządzenia pozwala w określonych przypadkach prowadzić sprawę w Polsce, gdy znajduje się tu majątek spadkowy. Przed złożeniem wniosku trzeba też ustalić, jaki zakres spadku może objąć postępowanie w Polsce.
Do tej oceny warto przygotować informację o obywatelstwie ojca w chwili śmierci, dacie przeprowadzki, wcześniejszych miejscach zamieszkania i majątku w obu krajach. Jeśli istnieje testament lub wszczęto już sprawę za granicą, przydadzą się także oryginał testamentu oraz pisma z tamtego postępowania. To, który sąd może rozpoznać sprawę, oraz to, według jakiego prawa dziedziczą bliscy, to dwa odrębne pytania.
Akt zgonu z zagranicy i pozostałe dokumenty
W polskiej sprawie o stwierdzenie nabycia spadku wśród potrzebnych dokumentów są akt zgonu, akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo oraz oryginał testamentu, jeżeli zmarły go pozostawił. Przy obcym dokumencie dochodzi pytanie o formę, w której przyjmie go dany sąd lub notariusz. Przed zamówieniem kolejnych odpisów warto podać nazwę dokumentu, kraj wydania, język i nazwę wystawcy.
Jeśli w korespondencji pojawia się prośba o tłumaczenie poświadczone, można ustalić, które strony i załączniki mają być przetłumaczone. Tłumacz przysięgły jest wpisany na listę prowadzoną przez Ministra Sprawiedliwości. Apostille służy innemu celowi, poświadczeniu autentyczności dokumentu urzędowego w obrocie między państwami będącymi stronami odpowiedniej konwencji. O potrzebę takiego poświadczenia warto zapytać odbiorcę w odniesieniu do konkretnego dokumentu.
Pomocne jest porównanie pisowni nazwisk na wszystkich aktach przed wizytą. W dokumentach jednej rodziny może pojawić się polskie nazwisko z literą „ł” i ten sam zapis bez polskich znaków. Warto zanotować również poprzednie nazwisko, jeśli pojawia się w części dokumentów. Różnicę łatwiej wyjaśnić, gdy widać, z którego aktu pochodzi każdy zapis.
Prawo właściwe dla spadku i dokument potrzebny rodzinie
Przed rozmową dobrze nazwać czynność, którą rodzina chce wykonać. Czy bank w Polsce prosi o wykazanie prawa do oszczędności? Czy potrzebny jest dokument do wpisu w księdze wieczystej? A może instytucja zagraniczna przesłała pismo, którego treść trzeba najpierw wyjaśnić? Kopia tego pisma pomaga odróżnić konkretną prośbę odbiorcy od przypuszczeń jednej z osób w rodzinie.
Osobno pozostaje ustalenie, który organ może prowadzić sprawę i według jakiego prawa ocenić dziedziczenie. Jeżeli bliski miał dom w innym kraju, a w Polsce mieszkanie, oba fakty warto przedstawić razem. Tak samo warto od razu pokazać dokumenty z postępowania rozpoczętego za granicą. Do oceny przyda się ich pełne brzmienie, nazwa organu i informacja, czy rodzina otrzymała jeszcze jakieś pisma.
Gdy zostanie potwierdzona możliwość skorzystania z polskiej procedury, znaczenie ma także sytuacja w rodzinie. Przy poświadczeniu dziedziczenia u polskiego notariusza potrzebny jest udział wszystkich potencjalnych spadkobierców i brak sporu. Jeżeli w polskiej sprawie rodzina spiera się o to, kto dziedziczy, rozstrzyga sąd. Dokumenty i przebieg krajowej procedury opisuje poradnik Stwierdzenie nabycia spadku.
Przygotowanie do sprawy z zagranicznym aktem zgonu
- Dokumenty rodzinneZebrać akt zgonu, dokumenty potwierdzające pokrewieństwo i oryginał testamentu, jeśli istnieje.
- Dane do polskiej sprawyZestawić znane osoby mogące dziedziczyć i ich adresy. Przy nieruchomości w Polsce przygotować także numer księgi wieczystej.
- Cel poświadczeniaUstalić, gdzie trzeba wykazać dziedziczenie, na przykład w banku lub przy wpisie do księgi wieczystej. Zachować korespondencję tej instytucji.
Europejskie poświadczenie spadkowe w piśmie z banku
Jeżeli bank lub urząd użył określenia „europejskie poświadczenie spadkowe”, warto zachować zdanie, w którym ono pada. Odbiorca mógł poprosić o konkretny dokument albo wymienić go jako jeden z kilku przykładów. Jeśli pismo zawiera listę możliwych dokumentów, dobrze przedstawić ją w całości, łącznie z uwagami dotyczącymi języka i rodzaju odpisu.
Przed wystąpieniem o poświadczenie trzeba wyjaśnić z prawnikiem, czy ma ono zastosowanie w tej sprawie i w państwie, w którym rodzina chce go użyć. Do rozmowy warto przygotować dotychczasowy dokument spadkowy, jeśli już został wydany. Ułatwia to sformułowanie pytania o konkretną czynność, np. o wykazanie prawa do rachunku, którego numer wskazał bank.