Czy zachowek się przedawnia
Tak, przedawnienie zachowku jest przewidziane w przepisach. Zachowek to prawo najbliższych do części wartości spadku. Uprawnionemu, który go nie otrzymał, przysługuje roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej (art. 991 KC). Takie roszczenie przedawnia się z upływem pięciu lat (art. 1007 KC).
Po upływie terminu roszczenie jest przedawnione. Skutki tego w konkretnej sprawie warto omówić z adwokatem.
Od kiedy liczyć termin
Termin nie zawsze biegnie od tej samej daty. Zależy to od tego, od kogo żąda się zapłaty.
Gdy był testament
Jeśli spadkodawca zostawił testament, roszczenie o zachowek kieruje się zwykle do spadkobiercy powołanego w testamencie. Pięcioletni termin liczy się wtedy od ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 KC).
Data ogłoszenia testamentu może być późniejsza niż data śmierci. Dlatego liczenie terminu od dnia pogrzebu albo od dnia zgonu to częsty błąd. Datę ogłoszenia można ustalić na podstawie dokumentów postępowania spadkowego.
Roszczenie wobec obdarowanego
Zachowek może w pewnych sytuacjach być należny także od osoby, która za życia spadkodawcy dostała od niego darowiznę. Wobec niej pięcioletni termin liczy się od otwarcia spadku (art. 1007 § 2 KC).
Data otwarcia spadku i data ogłoszenia testamentu mogą się różnić, więc terminy wobec obdarowanego i wobec spadkobiercy z testamentu mogą kończyć się w różnych dniach. Kiedy roszczenie można skierować do obdarowanego, wyjaśniamy w poradniku Zachowek.
Gdy nie było testamentu
Bez testamentu spadek przypada spadkobiercom z ustawy. Pytanie o zachowek pojawia się wtedy najczęściej przy darowiznach zrobionych za życia. Od której daty liczyć termin w takiej sytuacji, zależy od tego, od kogo i z jakiego powodu żąda się zapłaty. Tę kwestię warto ustalić z adwokatem na podstawie dokumentów.
Koniec terminu z końcem roku?
Przy wielu roszczeniach koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 KC). Czy ta zasada przesuwa koniec terminu przy zachowku, można omówić z adwokatem.
Bezpieczniej jest liczyć pięć lat od daty ogłoszenia testamentu albo od otwarcia spadku i nie zakładać, że czas na działanie trwa do 31 grudnia.
Co przerywa bieg przedawnienia
Bieg przedawnienia przerywa m.in. (art. 123 KC):
- czynność przed sądem podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, np. złożenie pozwu o zachowek;
- uznanie roszczenia przez osobę zobowiązaną, np. pisemne potwierdzenie, że zachowek się należy.
Zwykłe wezwanie do zapłaty, wysłane listem lub mailem, co do zasady biegu nie przerywa. Kolejne pisma do rodziny nie wydłużają więc terminu. Jaki skutek dla terminu mają mediacja albo zawezwanie do próby ugodowej, warto omówić z adwokatem.
Pozew o zachowek a termin
Pozew o zachowek warto złożyć przed upływem pięciu lat, bo po tym terminie roszczenie jest przedawnione (art. 1007 KC). Wobec spadkobiercy z testamentu termin liczy się od ogłoszenia testamentu, a wobec obdarowanego od otwarcia spadku (art. 1007 § 1 i § 2 KC).
Złożenie pozwu przerywa bieg przedawnienia (art. 123 KC). Wezwanie do zapłaty co do zasady tego skutku nie ma. Gdy do końca terminu zostało niewiele czasu, złożenie pozwu warto omówić z adwokatem bez czekania na odpowiedź rodziny.
Przedawnienie zachowku krok po kroku
- Data śmierci spadkodawcyUstala się datę śmierci spadkodawcy na podstawie aktu zgonu.
- Testament i jego ogłoszenieSprawdza się, czy był testament. Wobec spadkobiercy z testamentu termin liczy się od ogłoszenia testamentu, a nie od dnia śmierci.5 lat od ogłoszenia testamentu
- Darowizny za życiaZbiera się informacje o darowiznach: kto, co i kiedy dostał. Wobec obdarowanego termin biegnie od otwarcia spadku.5 lat od otwarcia spadku
- Osoby zobowiązaneUstala się, od kogo żądać zachowku: od spadkobiercy, od obdarowanego czy od obu. Dla każdej z tych osób termin może biec od innej daty.
- Przerwanie bieguSprawdza się, czy ktoś uznał roszczenie na piśmie albo czy toczyło się postępowanie, które mogło przerwać bieg. Zwykłe wezwanie do zapłaty co do zasady biegu nie przerywa.
- Pozew przed upływem terminuGdy do końca terminu zostało niewiele czasu, nie warto czekać na odpowiedź na kolejne wezwanie. Złożenie pozwu omawia się z adwokatem.
„Zachowek po 30 latach od darowizny”: przedawnienie a doliczanie darowizn
To częste pytanie, ale zwykle nie dotyczy przedawnienia. Chodzi w nim o to, czy darowiznę sprzed wielu lat dolicza się do spadku przy obliczaniu zachowku.
Przepisy przewidują, że niektórych darowizn się nie dolicza, m.in. ze względu na czas, jaki upłynął od ich dokonania, i na osobę obdarowanego (art. 994 KC). Darowizna na rzecz dziecka może być oceniana inaczej niż darowizna na rzecz osoby, która nie należy do kręgu uprawnionych do zachowku.
Doliczanie odpowiada na pytanie „ile”, a przedawnienie na pytanie „do kiedy”. Szerzej o darowiznach piszemy w poradniku Testament, darowizna i umowa dożywocia a zachowek.
Samo przedawnienie zachowku od darowizny liczy się według art. 1007 § 2 KC: roszczenie wobec obdarowanego przedawnia się z upływem pięciu lat od otwarcia spadku. Data darowizny nie jest początkiem tego terminu.
Krok po kroku: jak ustalić termin
- Ustalenie daty śmierci spadkodawcy (akt zgonu).
- Sprawdzenie, czy był testament, a jeśli tak, ustalenie daty jego ogłoszenia.
- Zebranie informacji o darowiznach za życia: kto, co i kiedy dostał.
- Ustalenie, od kogo można żądać zachowku: od spadkobiercy, od obdarowanego czy od obu. Dla każdej z tych osób termin może biec od innej daty.
- Sprawdzenie, czy ktoś uznał roszczenie na piśmie albo czy toczyło się postępowanie, które mogło przerwać bieg.
- Jeśli do końca terminu zostało niewiele czasu, nie warto czekać na odpowiedź na kolejne wezwanie. Złożenie pozwu trzeba wtedy omówić z adwokatem.
Jeśli sprawa dopiero się zaczyna, przydatne będą też poradniki Stwierdzenie nabycia spadku i Dział spadku. Jeśli spadkodawca lub majątek są za granicą, sprawa wymaga osobnej oceny.
Typowe błędy
- Liczenie terminu od śmierci zamiast od ogłoszenia testamentu. Wobec spadkobiercy z testamentu liczy się data ogłoszenia (art. 1007 § 1 KC).
- Jeden termin dla wszystkich. Wobec obdarowanego termin biegnie od otwarcia spadku, więc może skończyć się w innym dniu (art. 1007 § 2 KC).
- Mylenie wezwania do zapłaty z pozwem. List do rodziny co do zasady nie przerywa biegu przedawnienia (art. 123 KC).
- Liczenie na koniec roku. Bez porady nie warto zakładać, że termin kończy się 31 grudnia.
- Mylenie przedawnienia z doliczaniem darowizn. Stara darowizna nie oznacza automatycznie, że roszczenie się przedawniło.