Opoka · Krawczyk
ADWOKACI

Ochrona sygnalistów w pracy: zgłoszenie i działania odwetowe

Ochrona sygnalistów obejmuje osoby, które w kontekście związanym z pracą zgłaszają naruszenia prawa w dziedzinach wskazanych w ustawie. Podstawą jest ustawa z 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów, która wdraża dyrektywę (UE) 2019/1937.

Ochrona ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy po zgłoszeniu zmienia się sytuacja osoby zgłaszającej w pracy. Dlatego jeszcze przed złożeniem zgłoszenia warto przemyśleć jego formę, adresata i sposób udokumentowania kolejnych zdarzeń.

Opoka · KrawczykStan prawny:

Czego dotyczy ochrona sygnalistów

Sygnalista to osoba, która ujawnia informację o naruszeniu prawa albo twierdzi, że do takiego naruszenia doszło. Ustawa przewiduje dla niej ochronę przed negatywnymi konsekwencjami, poufność zgłoszenia oraz dostęp do procedury zgłoszeń.

Zanim zgłoszenie zostanie złożone, warto ustalić, czy opisywana sytuacja dotyczy dziedziny objętej ustawą. Ta ocena zależy od rodzaju naruszenia i wymaga sprawdzenia w konkretnej sprawie.

Gdy zgłoszone naruszenie ostatecznie się nie potwierdzi, zakres ochrony wymaga oceny w konkretnej sprawie. Znaczenie może mieć to, na jakich informacjach osoba zgłaszająca opierała swoje przekonanie. Dlatego w zgłoszeniu warto opisać fakty i ich źródło, a oceny i przypuszczenia wyraźnie od nich oddzielić.

Zgłoszenie wewnętrzne, zewnętrzne i publiczne

Zgłoszenie wewnętrzne kieruje się do pracodawcy, zwykle na zasadach opisanych w jego procedurze zgłoszeń. Jeżeli pracodawca udostępnił taką procedurę, warto zachować jej wersję obowiązującą w dniu zgłoszenia. Wynika z niej, kto przyjmuje zgłoszenia i jakim kanałem należy je przekazać.

Zgłoszenie zewnętrzne kieruje się do właściwego organu, a nie do pracodawcy. Ujawnienie publiczne, np. w mediach, ustawa dopuszcza tylko po spełnieniu określonych warunków, m.in. gdy inne drogi okazałyby się bezskuteczne. Przed takim krokiem warto szczególnie starannie ocenić sytuację, ponieważ ujawnienie publiczne trudno później wycofać.

Niezależnie od wybranej drogi dobrze zachować kopię zgłoszenia, datę i sposób jego przekazania oraz każde potwierdzenie przyjęcia. Przy zgłoszeniu ustnym przydaje się notatka sporządzona tego samego dnia. Zawiera ona informacje o tym, komu i co przekazano.

Działania odwetowe i ich dokumentowanie

Pracodawca nie może karać sygnalisty za samo zgłoszenie. Zakazane są działania odwetowe, takie jak zwolnienie, obniżenie stanowiska, przeniesienie czy pogorszenie warunków pracy. Zakaz ten jest jednym z podstawowych elementów ochrony przewidzianej w ustawie.

W sprawie o działania odwetowe istotny jest związek między zgłoszeniem a późniejszą decyzją pracodawcy. Warto więc prowadzić chronologiczny wykaz zdarzeń, w którym obok daty zgłoszenia znajdą się daty kolejnych pism, rozmów i zmian w zakresie obowiązków. Pomocne bywają w szczególności:

  • kopia zgłoszenia i potwierdzenie jego przyjęcia;
  • pisma pracodawcy o zmianie stanowiska, wynagrodzenia lub miejsca pracy;
  • wiadomości i notatki z rozmów prowadzonych po zgłoszeniu;
  • oceny okresowe sprzed zgłoszenia i po nim;
  • dane osób, które mogą potwierdzić przebieg zdarzeń.

Gdy po zgłoszeniu pojawia się powtarzające się nękanie, sytuacja może wymagać oceny także pod kątem mobbingu. Sposób dokumentowania takich zachowań opisuje poradnik Mobbing w pracy. Ogólne zasady porządkowania materiału przed rozmową z adwokatem przedstawia poradnik Jak uporządkować informacje przed rozmową.

Poufność tożsamości sygnalisty

Ustawa przewiduje ochronę tożsamości sygnalisty przez pracodawcę i organ, który przyjmuje zgłoszenie. Ochrona ta co do zasady nie obejmuje sytuacji, w której sygnalista sam ujawni swoją tożsamość. Dlatego warto rozważyć, komu i w jakim zakresie przekazuje się informację o zgłoszeniu.

Rozmowy o zgłoszeniu na wspólnych czatach zespołu albo w szerszym gronie współpracowników mogą ułatwić identyfikację osoby zgłaszającej. Przy przekazywaniu dokumentów warto też zwrócić uwagę na dane osobowe innych osób, które się w nich znajdują. Zakres materiałów, które można dołączyć do zgłoszenia, najlepiej ocenić przed jego wysłaniem.

Droga sądowa po działaniach odwetowych

Jeżeli pracodawca zastosował działania odwetowe, osoba zgłaszająca może skierować sprawę do sądu. Przy rozwiązaniu umowy w odwecie za zgłoszenie można rozważyć m.in. przywrócenie do pracy i odszkodowanie. Wybór roszczeń i ich wysokość wymagają oceny w konkretnej sprawie.

Gdy działaniem odwetowym jest wypowiedzenie umowy o pracę, znaczenie ma także krótki termin na odwołanie do sądu pracy. Zasady jego liczenia opisuje poradnik Odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę. Datę doręczenia pisma warto więc zapisać od razu.

Zgłoszenie naruszenia i ochrona sygnalisty

  1. PrzygotowanieOpis faktów i ich źródła oraz ustalenie, czy sprawa dotyczy dziedziny objętej ustawą.
  2. Wybór drogiZgłoszenie wewnętrzne według procedury pracodawcy albo zgłoszenie zewnętrzne do właściwego organu.
  3. DokumentacjaKopia zgłoszenia, data przekazania i potwierdzenie przyjęcia.
  4. Obserwacja zmianChronologiczny wykaz decyzji i zdarzeń po zgłoszeniu.
  5. Reakcja na odwetOcena roszczeń i pilnowanie terminów, gdy pracodawca zastosował działania odwetowe.

Typowe błędy przy zgłoszeniu

Częstym błędem jest zgłoszenie przygotowane pod wpływem emocji, bez dat i bez wskazania źródła informacji. Taki opis trudniej później sprawdzić, a osobie zgłaszającej trudniej wykazać, na czym opierała swoje przekonanie. Lepiej przygotować krótki, rzeczowy tekst i przed wysłaniem przeczytać go ponownie.

Ryzykowne bywa również kopiowanie dużej liczby dokumentów pracodawcy bez oceny, czy są potrzebne do opisania naruszenia. O tym, jakie materiały dołączyć, warto pomyśleć przed zgłoszeniem. Kolejnym błędem jest brak notatek z okresu po zgłoszeniu, ponieważ zmiany w traktowaniu łatwo przeoczyć, gdy nie zapisuje się ich na bieżąco.

Najczęstsze pytania

Co, gdy zgłoszone naruszenie się nie potwierdzi?

Zakres ochrony w takiej sytuacji wymaga oceny w konkretnej sprawie. Znaczenie może mieć to, na jakich informacjach osoba zgłaszająca opierała swoje przekonanie. Dlatego warto opisać w zgłoszeniu fakty i ich źródło.

Komu można zgłosić naruszenie prawa w miejscu pracy?

Zgłoszenie może być wewnętrzne, czyli skierowane do pracodawcy, albo zewnętrzne, skierowane do właściwego organu. Ujawnienie publiczne jest możliwe tylko po spełnieniu określonych warunków. Wybór drogi zależy od okoliczności sprawy.

Czy pracodawca może zwolnić sygnalistę po zgłoszeniu?

Zwolnienie za dokonanie zgłoszenia jest działaniem odwetowym, którego prawo zakazuje. Czy decyzja pracodawcy wiązała się ze zgłoszeniem, ocenia sąd na podstawie zebranych dowodów. Pytania o konkretną sytuację można przekazać przez kontakt.

Powiązane poradniki

Mieszkają Państwo za granicą?

Sprawami Polaków za granicą zajmuje się serwis TwojaSprawa.

TwojaSprawa

Mają Państwo pytanie dotyczące własnej sprawy?

Prosimy krótko opisać, czego dotyczy sprawa. Odpowiemy, czy i w jaki sposób możemy pomóc.

Kontakt z kancelarią

Źródła

  • Ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów.
  • Dyrektywa (UE) 2019/1937 w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.