Co jest mobbingiem w pracy
Art. 94³ § 2–3 KP w brzmieniu obowiązującym od 5 listopada 2026 r. mówi o uporczywym nękaniu pracownika. Uporczywość oznacza zachowania powtarzalne, nawracające lub stałe. Nie ma ustawowego progu w rodzaju określonej liczby tygodni.
Przejawami mogą być m.in. upokarzanie, zastraszanie, nieuzasadniona krytyka, utrudnianie wykonywania zadań oraz izolowanie. Muszą przyjmować postać uporczywego nękania. Zachowania mogą pochodzić od przełożonego, współpracownika, podwładnego lub innej osoby wykonującej pracę. Uzasadniona krytyka, wyrażona we właściwej formie, nie stanowi mobbingu.
Ocena uwzględnia cały kontekst oraz sytuację konkretnego pracownika. Sama częstotliwość „raz na trzy miesiące” nie rozstrzyga sprawy. Również brak zamiaru nękania nie wyłącza automatycznie kwalifikacji opisanej w art. 94³ § 7 KP.
Nowe przepisy obejmują także uporczywe nękanie rozpoczęte wcześniej i trwające po wejściu ustawy w życie. Dla zachowań zakończonych wcześniej trzeba ustalić właściwe dawne przepisy. Art. 3 i 5 ustawy z 19 czerwca 2026 r. rozdzielają ocenę zachowań i zasady postępowań już wszczętych.
Mobbing a dyskryminacja
Dyskryminacja dotyczy nierównego traktowania z przyczyn określonych w art. 18³a KP. Mobbing opiera się na uporczywym nękaniu. Te same zdarzenia mogą wymagać oceny pod kilkoma podstawami.
W postępowaniu dotyczącym nierównego traktowania osoba zarzucająca naruszenie uprawdopodobnia jego wystąpienie. Wtedy pracodawca ma wykazać, że do naruszenia nie doszło (art. 18³f KP). Nie należy automatycznie przenosić tej reguły na udowadnianie mobbingu.
Od 5 listopada 2026 r. art. 477⁶a KPC chroni przed oddaleniem powództwa tylko z powodu wskazania przez pracownika innej podstawy spośród ochrony dóbr osobistych, nierównego traktowania i mobbingu. Ustalony stan faktyczny musi jednak uzasadniać roszczenie. Do postępowań wszczętych wcześniej stosuje się dotychczasowe przepisy procesowe. Ochronę dóbr osobistych poza stosunkiem pracy opisuje poradnik Naruszenie dóbr osobistych.
Jak udowodnić mobbing w pracy
Skoro ciężar dowodu spoczywa na pracowniku, materiał warto gromadzić na bieżąco, a nie dopiero po odejściu z pracy. W sprawach o mobbing wykorzystuje się m.in.:
- datowany wykaz zdarzeń, ułożony od najstarszego, z uczestnikami i dokumentem, który pomaga odtworzyć każde z nich;
- e-maile i inne wiadomości;
- notatki sporządzane po rozmowach;
- relacje współpracowników i zeznania świadków;
- dokumentację leczenia, np. od psychologa, oraz dokumenty o nieobecności chorobowej.
W notatkach dobrze jest oddzielać to, co zostało powiedziane lub zrobione, od własnych wniosków. Niejasne kwestie można zapisać jako pytania do omówienia. Sposób porządkowania takich informacji opisujemy w poradniku Jak uporządkować informacje przed rozmową.
O wykorzystaniu nagrań rozmów albo dokumentów pracodawcy jako dowodów warto porozmawiać z adwokatem, zanim się je sporządzi lub skopiuje.
Zadośćuczynienie za mobbing i inne roszczenia
W aktualnym art. 94³ § 11 KP pracownik, który doznał mobbingu, może dochodzić od pracodawcy zadośćuczynienia nie niższego od sześciokrotności minimalnego wynagrodzenia albo odszkodowania. Przepis nie uzależnia obecnego prawa do zadośćuczynienia od wykazania rozstroju zdrowia. To istotna zmiana wobec poprzedniego brzmienia.
Minimalny poziom zadośćuczynienia nie jest gwarancją jego przyznania. Trzeba wykazać mobbing, a sąd ustala należną sumę. Dokumentacja leczenia nadal może wykazywać rozmiar krzywdy i następstwa zachowań.
Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się zasadniczo po trzech latach od dnia wymagalności konkretnego roszczenia (art. 291 § 1 KP). Nie jest to automatycznie data odejścia z pracy. Należy ustalić, kiedy powstała możliwość żądania danego świadczenia. Przy różnych roszczeniach daty mogą być odmienne.
W sprawie wszczynanej według obecnych przepisów właściwy jest sąd rejonowy pracy niezależnie od wartości żądania (art. 461 § 1¹ KPC). Pracownik nie płaci opłaty od pozwu. Ewentualna apelacja i koszty pełnomocników podlegają odrębnej ocenie (art. 35 i 96 ustawy o kosztach sądowych).
Inspekcja pracy i sąd pracy
Mobbing można zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy, która przeprowadza kontrolę u pracodawcy. Inspekcja jest organem administracyjnym i nie rozstrzyga roszczeń finansowych pracownika.
Zgłoszenie do inspekcji pracy nie zastępuje pozwu do sądu. To dwie odrębne drogi, z których można korzystać równolegle. Roszczenia pieniężne pracownika rozpoznaje sąd pracy, a przed sądem pracownika może reprezentować adwokat na podstawie pełnomocnictwa.
Mobbing w pracy i droga dochodzenia roszczeń
- Daty i właściwe przepisyUstala się daty zachowań oraz ewentualnego wcześniejszego pozwu. Nowe zasady obowiązują od 5 listopada 2026 r., z przepisami przejściowymi.
- Fakty i dowodyDokumentuje się uporczywe nękanie, jego przebieg i skutki. Ocena dotyczy całego kontekstu.
- ŻądanieW aktualnym reżimie można dochodzić zadośćuczynienia z art. 94³ § 11 KP albo odszkodowania.
- TerminBada się wymagalność konkretnego roszczenia oraz przedawnienie z art. 291 KP.Zasadniczo trzy lata od wymagalności
- SądW nowej sprawie właściwy jest sąd rejonowy pracy. Pracownik jest zwolniony z opłaty od pozwu.
Co przygotować przed rozmową z adwokatem
Przed rozmową można zebrać m.in.:
- umowę o pracę i zakres obowiązków;
- wykaz zdarzeń z datami i nazwiskami uczestników;
- wydruki lub kopie wiadomości, które dotyczą opisywanych zdarzeń;
- dane osób, które mogą potwierdzić zdarzenia;
- dokumentację leczenia i zwolnień lekarskich, jeśli taka istnieje;
- informację, czy i kiedy sprawę zgłaszano przełożonemu albo inspekcji pracy.
Lista jest pomocnicza, a komplet dokumentów zależy od sprawy. Opis sytuacji można przesłać przez formularz kontaktowy.
Typowe błędy
- Założenie, że pracodawca musi udowodnić, że mobbingu nie było. W sprawie o mobbing konkretne działania wykazuje pracownik.
- Mylenie mobbingu z dyskryminacją. To odrębne pojęcia, a ciężar dowodu rozkłada się w nich inaczej.
- Opisywanie sytuacji ogólnikami. Sąd ocenia konkretne, powtarzające się działania, dlatego liczą się daty, osoby i dokumenty.
- Traktowanie zgłoszenia do inspekcji pracy jako zastępstwa pozwu. Inspekcja nie rozstrzyga roszczeń finansowych pracownika.
- Zwlekanie z decyzją. Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat (art. 291 KP).