Dwa odrębne roszczenia i ich terminy
Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25.04.2024 r., III CZP 25/22, wskazuje, że przy nieważności umowy powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia po każdej ze stron. Konsument dochodzi zwrotu tego, co wpłacił bankowi, a bank zwrotu wypłaconego kapitału. Przedawnienie każdego z tych roszczeń ocenia się odrębnie.
Ogólny termin przedawnienia roszczeń majątkowych określa art. 118 Kodeksu cywilnego. Jego zastosowanie w sprawach frankowych, w tym termin właściwy dla danego roszczenia i moment rozpoczęcia biegu, pozostaje przedmiotem orzecznictwa i wymaga oceny prawnika. W omówieniach spraw frankowych pojawiają się różne terminy, dlatego przy lekturze artykułów i komentarzy warto zwracać uwagę, czyjego roszczenia dotyczy dany fragment.
Sama długość terminu nie wystarcza do ustalenia, czy roszczenie się przedawniło. Rozstrzyga o tym również chwila, od której termin zaczął biec. W sprawach frankowych ta kwestia jest sporna, dlatego każdą chronologię ocenia się indywidualnie.
Od kiedy liczyć termin
Początku biegu przedawnienia roszczeń konsumenta w sprawie frankowej nie da się odczytać wprost z umowy ani z harmonogramu. Jego ocena wymaga odtworzenia przebiegu relacji z bankiem, w tym tego, jakie pisma i kiedy kredytobiorca wysyłał oraz otrzymywał.
Dlatego zamiast szukać jednej daty granicznej, warto przygotować chronologię sprawy. W praktyce data reklamacji albo wezwania banku do zapłaty bywa istotna dla oceny terminów. Znaczenie mogą mieć także pisma od banku, w których odniósł się on do zarzutów kredytobiorcy.
Bank jako przedsiębiorca nie korzysta z reguły, według której sąd bierze pod uwagę przedawnienie z urzędu na korzyść konsumenta. Jeżeli bank chce powołać się na przedawnienie roszczenia konsumenta, musi sam podnieść taki zarzut. Ocena, czy zarzut byłby zasadny, wymaga analizy całej chronologii.
Daty do zebrania przed oceną sprawy
Uporządkowana lista dat ułatwia prawnikowi ocenę terminów i ogranicza ryzyko przeoczenia istotnego zdarzenia. Warto przygotować:
- datę zawarcia umowy kredytu i dzień wypłaty kredytu lub poszczególnych transz,
- daty podpisania aneksów, w tym dotyczących waluty spłaty,
- okres spłaty rat, a jeżeli kredyt spłacono, datę ostatniej wpłaty,
- datę złożenia reklamacji lub wezwania banku do zapłaty oraz datę odpowiedzi banku,
- daty innych pism od banku i do banku dotyczących kursu, spreadu lub ważności umowy,
- daty istotnych zdarzeń po stronie kredytobiorcy, takich jak rozwód, sprzedaż mieszkania czy śmierć współkredytobiorcy.
Do każdej daty dobrze przypisać dokument, z którego wynika. Zaświadczenie z banku o wysokości dokonanych spłat pokazuje wpłaty chronologicznie i bywa wygodnym źródłem tych informacji. Jeżeli brakuje umowy, aneksów lub zaświadczenia, można zwrócić się do banku o ich wydanie, a kopię takiego wniosku zachować w dokumentacji sprawy. Przy kilku kredytobiorcach chronologię najlepiej sporządzić wspólnie, tak aby obejmowała pisma wysyłane i otrzymywane przez każdą z tych osób. Sposób przygotowania takiej notatki opisuje poradnik Jak uporządkować informacje przed rozmową.
Chronologia do oceny przedawnienia
- Umowa i wypłataData zawarcia umowy oraz wypłaty kredytu lub transz.
- SpłataOkres spłaty i ewentualna data ostatniej raty.
- AneksyDaty i przedmiot zmian umowy.
- Kontakt z bankiemDaty reklamacji, wezwań i odpowiedzi banku.
- OcenaAnaliza prawnika, od kiedy biegną terminy dla roszczeń każdej ze stron.
Kredyt spłacony i inne sytuacje szczególne
Przy kredycie spłaconym w całości to, czy roszczeń można jeszcze dochodzić, wymaga oceny przedawnienia i okoliczności konkretnej sprawy. Przy kredycie spłaconym przed wielu laty chronologia ma szczególne znaczenie.
Odrębnych ustaleń wymagają sytuacje, w których zmienił się krąg osób związanych z umową. Dotyczy to rozwodu kredytobiorców, sprzedaży mieszkania lub śmierci kredytobiorcy. W każdej z nich trzeba ustalić, komu przysługuje roszczenie, a dopiero potem ocenić jego termin. Ogólne zasady dotyczące kredytu po rozwodzie opisuje poradnik Rozwód a kredyt hipoteczny.
Przed podjęciem decyzji o pozwie lub o rozmowach z bankiem warto mieć świadomość, że część pytań o rozliczenia i terminy pozostaje otwarta w orzecznictwie. Ogólny przebieg sprawy przeciwko bankowi opisuje poradnik Pozew frankowy przeciwko bankowi, a ogólne zasady zawezwania do próby ugodowej poradnik Zawezwanie do próby ugodowej.